សេចក្តីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ធ្នូ ២០២៥៖ កញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងថា តើអ្នកណាកំពុងគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង និងអ្នកណាកំពុងដើរចេញពីផ្លូវសន្តិភាព
សេចក្តីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ធ្នូ ២០២៥៖ កញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងថា តើអ្នកណាកំពុងគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង និងអ្នកណាកំពុងដើរចេញពីផ្លូវសន្តិភាព
បញ្ហាព្រំដែនដែលមានភាពរសើបខ្លាំង កិច្ចព្រមព្រៀង ឬសេចក្តីប្រកាសរួមមិនមែនគ្រាន់តែជាសារការទូតនោះទេ។ នេះជាកិច្ចសន្យានយោបាយ និងជាការប្តេជ្ញាចិត្តរួមមួយដែលតម្រូវឲ្យភាគីទាំងពីរ(កម្ពុជា-ថៃ)គោរព និងអនុវត្តដោយភាពស្មោះត្រង់និងដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន។ ដូច្នេះ សេចក្តីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រវាងកម្ពុជា និងថៃ មិនគួរត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាឯកសារធម្មតានោះឡើយ ប៉ុន្តែឯកសារនេះបានក្លាយជាផែនទីបង្ហាញផ្លូវដ៏មានសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយសម្រាប់ការរក្សាសន្តិភាព និងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនដោយសន្តិវិធីនិងស្របតាមធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាតិ។
ចំណុចទី៣ នៃសេចក្តីប្រកាសរួមនេះ បានដាក់ចេញនូវគោលការណ៍សំខាន់ចំនួនបី៖ ទី១. មិនត្រូវធ្វើសកម្មភាពណាមួយដែលប៉ះពាល់ដល់ការខ័ណ្ឌសីមាព្រំដែន និងព្រំដែនអន្តរជាតិ។ ទី២. គណៈកម្មការចម្រុះព្រំដែន JBC ត្រូវក្លាយជាយន្តការស្នូលសម្រាប់ការងារវាស់វែង និងខ័ណ្ឌសីមាព្រំដែន។ ទី៣. ភាគីទាំងពីរត្រូវធានាសន្តិសុខ និងផ្តល់អាទិភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅតាមតំបន់ព្រំដែន។
បើពិនិត្យលើសកម្មភាពរបស់កម្ពុជាក្នុងរយៈពេលកន្លងមក គេឃើញថា កម្ពុជាបានព្យាយាមរក្សាភាពស្របគ្នាជាមួយស្មារតីនៃសេចក្តីប្រកាសរួមនេះហើយ ដូចជាកម្ពុជាបានបន្តផ្ញើកំណត់ទូតនិងអំពាវនាវជាច្រើនលើកច្រើនសារឲ្យប្រើប្រាស់យន្តការ JBC ដែលជាយន្តការទ្វេភាគីផ្លូវការសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន មិនត្រូវប្រើកម្លាំង មិនត្រូវបង្កើតអង្គហេតុថ្មីនៅលើដីជាក់ស្តែង (Fait Accompli) និងបន្តដំណោះស្រាយដោយផ្អែកទៅលើច្បាប់អន្តរជាតិ និងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់។
ត្រង់ចំនុចនេះបង្ហាញថា កម្ពុជាចង់ឃើញបញ្ហាព្រំដែនត្រូវបានដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី និងយន្តការដែលភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងគ្នានាពេលកន្លងមក មិនមែនតាមរយៈការបង្កើតសម្ពាធយោធា ឬការបង្កើតស្ថានការណ៍ថ្មីដែលនាំឲ្យជម្លោះកាន់តែស្មុគស្មាញថែមទៀតនោះទេ។ នេះស្របទៅតាមអ្វីដែលកម្ពុជាមានឆន្ទៈធ្វើនិងបានកំពុងធ្វើនេះ នោះនឹងមានសំណួរសំខាន់មួយដែលត្រូវចោទសួរចំពោះភាគីថៃថា តើសកម្មភាពដែលភាគីថៃបានកំពុងធ្វើនៅលើទឹកដីកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់នៅក្រោយបទឈប់បាញ់នេះ ពិតជាស្របទៅនិងចំនុចទី៣ដែលបានចែងនៅក្នុងសេចក្តីប្រការរួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ដែរឬទេ?
មកដល់ពេលនេះគេសង្កេតឃើញថា ភាគីថៃកំពុងធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងសកម្មនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះមានការដាក់ទូកុងទឺន័រ រាយបន្លាលួស ឈួសឆាយបំផ្លិចបំផ្លាញហេដ្ឋារេចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលកម្ពុជា ធ្វើលេណដ្ឋាន បន្ថែមកម្លាំងទ័ព យោធូបករណ៏យោធាទំនើបថ្មីៗ នៅតាមបណ្តោយព្រំដែន កសាងសំណង់រឹងនៅលើទឹកដីកម្ពុជា រួមទាំងបង្កើនសកម្មភាពនៃការគម្រាមកំហែងដល់ជនស៊ីវិលនិងយោធាកម្ពុជានៅតំបន់ដែលកំពុងប្រឈមមុខដាក់គ្នា ការធ្វើសកម្មភាពឯកតោភាគី ដោយមានចេតនាបង្កើត “អង្គហេតុថ្មីនៅលើដីជាក់ស្តែង” តើសកម្មភាពទាំងនេះអាចត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការកំពុងដើរផ្ទុយទៅនិងស្មារតីនៃសេចក្តីប្រកាសរួមត្រង់ចំណុចទី៣ដែរឬទេ ដែលត្រង់ចំនុចនោះបានចែងយ៉ាងច្បាស់ថា មិនត្រូវធ្វើអ្វីឲ្យប៉ះពាល់ដល់ការខ័ណ្ឌសីមាព្រំដែន និងព្រំដែនអន្តរជាតិនោះ។
ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើជាយន្តការ JBC ត្រូវបានគេមើលរំលង មិនគោរពឬត្រូវបានពន្យារពេលដោយសារហេតុផលនយោបាយឬតាមបែបជាតិនិយមជ្រុល នោះមានន័យថា ភាគីមួយកំពុងដើរចេញពីផ្លូវដែលខ្លួនបានឯកភាពរួមគ្នាហើយ។ ក្នុងន័យសេចក្តីប្រកាសរួម មិនបានចែងឬផ្តល់សិទ្ធិឲ្យភាគីណាមួយដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនតាមរបៀបឯកតោភាគីនោះឡើយ។
ចំណុចដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់មួយទៀតដែលភាគីទាំងពីរមិនគួរមើលរំលង គឺការការពារប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមបណ្តោយតំបន់ព្រំដែន។ ក្នុងសេចក្តីប្រកាសរួមបានផ្តល់អាទិភាពខ្ពស់ណាស់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ងាយរងផលប៉ះពាល់ដោយសង្គ្រាម។ ដូច្នេះ សកម្មភាពណាមួយដែលបង្កឲ្យមានការភ័យខ្លាច បង្កភាពតានតឹង ឬធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងស្ថានភាពមិនប្រកដប្រជា អាចត្រូវបានចាត់ទុកថា មិនស្របឬផ្ទុយទៅនឹងកាតព្វកិច្ចដែលភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀងជាមួយគ្នា។
និយាយជារួម បើវាយតម្លៃតាមខ្លឹមសារនៃសេចក្តីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កម្ពុជា កំពុងប្រកាន់យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវគោលការណ៍នៃសេចក្តីប្រកាសរួមនេះ ជាពិសេសការគោរពនូវយន្តការ JBC និងការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី។ ផ្ទុយទៅវិញ សកម្មភាពណាមួយរបស់ថៃដែលមានលក្ខណៈឯកតោភាគី បង្កើតអង្គហេតុថ្មីនៅលើដីជាក់ស្តែង ឬមិនគោរពយន្តការ JBC នោះ នាំឲ្យមានការចោទសួរថា តើថៃកំពុងគោរពស្មារតីនៃសេចក្តីប្រកាសរួមដែលខ្លួនបានចុះហត្ថលេខាដែរឬទេ។
នៅទីបញ្ចប់ បញ្ហាព្រំដែនមិនត្រូវដោះស្រាយបានដោយការប្រើកម្លាំង ឬដោយការបង្កើតអង្គហេតុថ្មីនោះទេ។ ដំណោះស្រាយយូរអង្វែងអាចកើតចេញផ្លែផ្កាបាន លុះត្រាតែភាគីថៃគោរពពាក្យសន្យារបស់ខ្លួន និងអនុវត្តសេចក្តីប្រកាសរួមដោយភាពស្មោះត្រង់ក្នុងនាមជាប្រទេសស៊ីវិល័យដែលគួរត្រូវបានគោរព។ ក្នុងន័យនេះ សេចក្តីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កំពុងក្លាយជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងតថភាពពិតមួយថា តើភាគីណាកំពុងគោរពស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀង និងតើភាគីណាកំពុងរំលោភបំពាននិងកំពុងដើរចេញពីផ្លូវនៃកិច្ចព្រមព្រៀងជាប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ៕
ដោយ៖ ពិន វិជ័យ
អ្នកសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ
