ជំហានយុទ្ធសាស្ត្រថ្មី៖ កម្ពុជាចាប់ផ្តើមយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំក្រោម UNCLOS
ជំហានយុទ្ធសាស្ត្រថ្មី៖ កម្ពុជាចាប់ផ្តើមយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំក្រោម UNCLOS
ការសម្រេចចិត្តរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្នុងការផ្ញើលិខិតជូនដំណឹងជាផ្លូវការទៅកាន់ភាគីថៃ និងអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីចាប់ផ្តើមដំណើរការយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ “Compulsory Conciliation” ក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ UNCLOS គឺជាជំហានផ្លូវច្បាប់ដ៏មានសារៈសំខាន់ និងជាចំណុចរបត់ថ្មីមួយក្នុងការដោះស្រាយ និងគ្រប់គ្រងវិវាទដែនសមុទ្ររវាងកម្ពុជា និងថៃ តាមរយៈយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ។
ការសម្រេចចិត្តនេះមិនមែនជាការបោះបង់ការចរចា ឬការបង្កើនភាពតានតឹងនយោបាយនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាការបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាបានជ្រើសរើសយក “អំណាចនៃច្បាប់” ជំនួសឱ្យ “ច្បាប់នៃអំណាច” ក្នុងការការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងសិទ្ធិស្របច្បាប់លើដែនសមុទ្ររបស់ខ្លួន។
ពេលនេះ ក្របខណ្ឌទ្វេភាគីសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនសមុទ្ររវាងកម្ពុជា និងថៃ ហាក់បានឈានដល់ដែនកំណត់របស់ខ្លួនហើយ បន្ទាប់ពីប្រទេសថៃបានសម្រេចលុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាឆ្នាំ ២០០១ (MoU 2001 ឬហៅថា MoU 44) ជាឯកតោភាគី។ អស់រយៈពេលជាងពីរទសវត្សរ៍កន្លងមក MoU 2001 បានដើរតួនាទីជាក្របខណ្ឌទ្វេភាគីដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការពិភាក្សា និងស្វែងរកដំណោះស្រាយចំពោះតំបន់ទាមទារដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នារវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ឯកសារនេះមិនត្រឹមតែជាកិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងឆ្លុះបញ្ចាំងពីការទទួលស្គាល់រួមរបស់ភាគីទាំងពីរ ក្នុងការប្តេជ្ញាស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងផ្អែកលើផលប្រយោជន៍រួមទៅវិញទៅមក។
ប៉ុន្តែ នៅពេលភាគីថៃសម្រេចដកខ្លួនចេញពី MoU 2001 ជាឯកតោភាគី ក្របខណ្ឌទ្វេភាគីដែលធ្លាប់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចរចាក៏ត្រូវបាត់បង់ផងដែរ។ សម្រាប់កម្ពុជា ការដកខ្លួននេះមិនត្រឹមតែជាការបញ្ចប់យន្តការមួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាសញ្ញាបង្ហាញថា លទ្ធភាពនៃការចរចាទ្វេភាគីដែលធ្លាប់បានប្រើប្រាស់នាពេលកន្លងមកក៏ត្រូវបាត់បង់ឪកាសក្នុងការអនុវត្តបន្តទៀតផងដែរ។
នៅក្នុងពេលនេះ ការងាកទៅរកយន្តការដែលមានចែងនៅក្នុង UNCLOS គឺជាជម្រើសស្របច្បាប់ ដែលមានហេតុផល និងស្របទៅនឹងគោលការណ៍នៃការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី ដែលមានចែងក្នុងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ។
ការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំក្រោម UNCLOS មានន័យថា ភាគីទាំងអស់ត្រូវចូលរួមក្នុងដំណើរការផ្សះផ្សា ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានបង្ខំឱ្យទទួលយកនូវការសម្រេចចុងក្រោយណាមួយនោះទេ។ចំណុចសំខាន់គឺ ដំណើរការនេះបង្កើតជាវេទិកាអព្យាក្រឹតមួយ ដែលគ្រប់ភាគីអាចបង្ហាញអំណះអំណាងផ្លូវច្បាប់ ប្រវត្តិសាស្ត្រ ភូមិសាស្ត្រ និងបច្ចេកទេសរបស់ខ្លួន នៅចំពោះមុខគណៈកម្មការឯករាជ្យដែលមានអ្នកជំនាញអន្តរជាតិចំនួន ៥រូប ចូលរួម។
ដូច្នេះ យន្តការនេះមិនមែនជាការប្រឈមមុខដាក់គ្នាទេ ប៉ុន្តែជាការបង្កើតស្ថាប័នមួយសម្រាប់សម្របសម្រួលការចរចា ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ និងការវិភាគដោយអ្នកជំនាញឯករាជ្យ។
សារៈសំខាន់នៃការសម្រេចចិត្តរបស់កម្ពុជាដូចនេះគឺ កាន់តែលេចរូបរាងច្បាស់ឡើងនៅពេលគេលើកយកមកប្រៀបធៀបជាមួយករណីវិវាទរវាង Timor-Leste និង ប្រទេស Australia។ នៅឆ្នាំ២០១៦ ទីម័រខាងកើតបានស្នើឱ្យដំណើរការយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំក្រោម UNCLOS ដើម្បីដោះស្រាយវិវាទព្រំដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសអូស្ត្រាលី។ ទោះបីជាមានភាពស្មុគស្មាញខ្លាំង និងមានផលប្រយោជន៍ដែលមានតម្លៃរាប់ពាន់លានដុល្លារពាក់ព័ន្ធក្នុងរឿងនេះក៏ដោយ ក៏ដំណើរការនេះអាចនាំឱ្យភាគីទាំងពីរសម្រេចបានសន្ធិសញ្ញាកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៅឆ្នាំ២០១៨បានដែរ។
ករណីនេះបានបង្ហាញថា ការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំមិនមែនជាយន្តការដែលមានតែនៅលើក្រដាសនោះទេ ប៉ុន្តែជាឧទាហរណ៏ជាក់ស្តែងដែលអាចបម្លែងជម្លោះរ៉ាំរ៉ៃឲ្យទៅជាកិច្ចព្រមព្រៀងយូរអង្វែងមួយបានដែរ។
អ្នកវិភាគខ្លះអាចលើកឡើងថា កម្ពុជាកំពុងធ្វើ “អន្តរជាតូបនីយកម្ម” ជម្លោះជាមួយថៃឬ។ ប៉ុន្តែការវិភាគបែបនេះគឺមើលរំលងចំណុចសំខាន់មួយ គឺ UNCLOS ជាក្របខណ្ឌដែលកម្ពុជានិងថៃបានយល់ព្រមទទួលយករួចហើយក្នុងនាមជារដ្ឋភាគី។
និយាយម្យ៉ាងទៀត កម្ពុជាមិនបាននាំជម្លោះទៅកាន់វេទិកាដែលថៃមិនទទួលស្គាល់នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ កម្ពុជាកំពុងប្រើប្រាស់យន្តការដែលប្រទេសទាំងពីរបានផ្តល់ការយល់ព្រមជាមុនរួចទៅហើយនៅពេលចូលជាភាគីនៃ UNCLOS។ នេះគឺជាការនាំការចរចាចូលទៅក្នុងក្របខណ្ឌដែលមានច្បាប់ នីតិវិធី និងមានអ្នកសម្របសម្រួលឯករាជ្យច្បាស់លាស់ ជាជាងការបន្តការចរចាដែលគ្មានយន្តការជំរុញឱ្យមានវឌ្ឍនភាព។
ជម្លោះដែនសមុទ្រមិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហាអធិបតេយ្យភាពតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាបានពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ទៅនឹងសន្តិសុខ ការវិនិយោគ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងស្ថិរភាពនយោបាយក្នុងតំបន់ផងដែរ។
ដំណោះស្រាយដែលទទួលបានតាមរយៈដំណើរការសន្តិវិធី និងស្របច្បាប់ នឹងជួយកាត់បន្ថយភាពមិនប្រាកដប្រជា បង្កើនទំនុកចិត្តរវាងប្រទេសទាំងពីរ និងថែមទាំងអាចបើកផ្លូវសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចនាពេលអនាគតបាន ជាពិសេសការអភិវឌ្ឍធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងតំបន់ដែលមានសក្តានុពលថែមទៀតផង។
ការចាប់ផ្តើមយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំក្រោម UNCLOS មិនមែនជាការបោះជំហានទៅរកការប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាងកម្ពុជា និងថៃនោះទេ ប៉ុន្តែជាការបោះជំហានទៅរកច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយក៏ជាការបង្ហាញថា កម្ពុជាជឿជាក់លើអំណាចនៃច្បាប់ ជឿជាក់លើការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី និងជឿជាក់ថាអធិបតេយ្យភាពជាតិអាចការពារបានតាមរយៈយន្តការដែលមានការទទួលស្គាល់ជាសកល។ នៅក្នុងពេលដែលជម្លោះព្រំដែនជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកនៅតែជាប់គាំង ឬឈានទៅរកការប្រើប្រាស់កម្លាំង ការជ្រើសរើសផ្លូវច្បាប់របស់កម្ពុជា គឺជាការបង្ហាញពីភាពចាស់ទុំខាងការទូត និងការប្តេជ្ញាខ្ពស់ចិត្តចំពោះការចង់បានសន្តិភាព។ វាមិនត្រឹមតែជាការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាការរួមចំណែកដល់ការពង្រឹងសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិដែលផ្អែកលើច្បាប់ថែមផងដែរ៕
ដោយ៖ ពិន វិជ័យ- អ្នកសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ
